پیشگیری از کجروی اجتماعی با تاکید بر نقش دینداری، احساس امنیت اجتماعی و سلامت روان(مورد مطالعه: دانشجویان دختر دانشگاه قم)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم تربیتی دانشگاه قم

2 دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه قم

چکیده

زمینه و هدف: پیشگیری از کجروی اجتماعی در حوزه جامعه‌شناسی و روانشناسی مورد توجه بوده و متغیرهای بسیاری در این رابطه مطالعه شده‌اند. در این میان دینداری و سلامت­ روان، بیش از متغیر احساس امنیت اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. هدف پژوهش حاضر بررسی پیشگیری از کجروی اجتماعی با تاکید بر نقش ابعاد دینداری، احساس امنیت اجتماعی و سلامت روان در دانشجویان دختر دانشگاه قم است.
روش: پژوهش حاضر از نوع همبستگی است. جامعه آماری پژوهش را دانشجویان دختر مقطع کارشناسی دانشگاه قم تشکیل داده­اند و 300 نفر آن‎ها به‌صورت نمونه ­گیری خوشه­ ای انتخاب شدند. داده‎ها با استفاده از پرسشنامه­ های کجروی اجتماعی، دینداری، احساس امنیت اجتماعی و سلامت روان(به ترتیب با آلفای کرونباخ 78/0، 79/0، 76/0 و 82/0)، جمع­ آوری و با نرم­ افزار SPSS نسخه 22 و با استفاده از آزمون­ های همبستگی پیرسون و رگرسیون گام به­ گام تحلیل شدند.
یافته‎ها و نتایج: پژوهش نشان داد که بین دینداری، احساس امنیت اجتماعی و سلامت­ روان با کجروی اجتماعی همبستگی معنادار وجود دارد. همچنین از بین متغیرهای وارد شده به معادله رگرسیون برای پیش­بینی کجروی اجتماعی براساس مولفه­ های دینداری، احساس امنیت اجتماعی و ابعاد سلامت روان، به ترتیب مولفه­ پیامدی از مولفه­ های دینداری، بُعد اضطراب و بی خوابی از ابعاد سلامت ­روان، متغیر احساس امنیت اجتماعی و در مرحله آخر مولفه­ پیامدی از مولفه­ های دینداری توانایی پیش­بینی کجروی اجتماعی را دارد. بنابراین، با تقویت حوزه­ های مذکور می­ توان انتظار کاهش کجروی‎ های اجتماعی را در محیط دانشگاه داشت.                            

کلیدواژه‌ها


منابع
القرآن کریم.
ابن بابویه، محمد بن على(1392‏). الخصال‏. قم: جامعه مدرسین.
ابن سینا، حسین بن عبدلله(1375).  الاشارات و التنبیهات. قم: نشر البلاغه.
اسماعیلی، مصطفی(1392). مبانی و شاخص‎های سلامت معنوی در قرآن و حدیث. (رساله دکتری). دانشگاه پیام­نور، تهران.
امین بیدختی، علی اکبر؛ شریفی، نوید(1391). بررسی نقش مداخله گرایانه سازه سرمایه اجتماعی در رابطه بین دینداری و امنیت اجتماعی. پژوهش‎های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، 1(3)، 38-13. قابل بازیابی از: http://ensani.ir/fa/article/313831
ایمانی، محمدتقی؛ بهمنی، لیلا؛ سادات دلاور، مریم(1395). سنجش جامعه شناختی ناهنجاری‎های رفتاری دانش آموزان(مورد مطالعه: شهر شیراز). توسعه اجتماعی، 10(3)، 158-139. قابل بازیابی از: http://qjsd.scu.ac.ir/article_12202_bcd66f7e624ee7349f8a22fe52548fa3.pdf
بیات، بهرام(1388). جامعه‌شناسی احساس امنیت. تهران: انتشارات امیر کبیر.
پرچم، اعظم؛ قره عود، منصوره(1389)، سلامت­روان از منظر مکتب اسلام و روانشناسی. دو فصلنامه منهاج. 6(11)، 77-49. https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=128187
پناهی، محمد‌حسین؛ فریبا، شایگان(1386)، اثر میزان دینداری بر اعتماد سیاسی. فصلنامه علوم اجتماعی. 14(37): 108-73. قابل بازیابی از:  http://qjss.atu.ac.ir/article_5330.html
پوراحمد، احمد؛ عیوضلو، محمود؛ حامد، محبوبه؛ عیوضلو، داوود؛ رضایی، فرشته(1391). بررسی رابطه دینداری و احساس­امنیت در فضاهای شهری و روستایی(مطالعه موردی: شهرستان کوهدشت). پژوهش‎های راهبردی امنیت و نظم­اجتماعی، 1(1)، 20-1. قابل بازیابی از: http://ssoss.ui.ac.ir/article_17055.html       
پورمودت، خاتون(1392). بررسی مقایسه­ای دینداری و رابطه آن با پرخاشگری در معتادین به مواد مخدر، معتادین در حال ترک و افراد غیر معتاد، روان شناسی سلامت، 2(5)، 100-90. قابل بازیابی از: http://hpj.journals.pnu.ac.ir/article_430.html
جان­بزرگی، مسعود(1392). اثربخشی ارتقاء نگرش دینی بر رفتار مجرمانه جوانان، فصلنامه روان­شناسی و دین، 6(1)، 28-19. قابل بازیابی از:  http://ensani.ir/fa/article/321441
جوادی­آملی، عبدالله(1390). دین­شناسی. قم: اسراء.
خدایاری فرد، محمد؛ غباری بناب، باقر؛ شکوهی یکتا، محسن(1380). گستره پژوهش‎های روانشناختی در حوزه دین. اندیشه و رفتار، 6(4)، 30-11. قابل بازیابی از: http://ijpcp.iums.ac.ir/article-1-1958-fa.html 
خسروشاهی، قدرت­اله؛ جوادی حسین­آبادی، حسین(1395). تحلیل رابطه­ی مؤلفه­های هویت دینی و پیشگیری از جرم. پژوهش حقوق کیفری، 5(17)، 125-91. قابل بازیابی از:  10.22054/jclr.2017.7121
ربانی، رسول؛ زهرا، طاهری(1388). تبیین جامعه‌شناختی میزان دین‌داری و تاثیر آن بر سرمایة اجتماعی در بین ساکنان شهر جدید بهارستان اصفهان. مجله علوم اجتماعی، 16(1): 129-91. قابل بازیابی از: https://doi.org/10.22067/jss.v0i0.8740
رسول‌زاده اقدم، صمد؛ عدلی پور، صمد؛ عابدینی، صمد(1395). مطالعه جامعه‌شناختی رابطه سرمایه اجتماعی با کجروی فرهنگی (مورد مطالعه: دانشجویان کارشناسی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان)، پژوهش های جامعه شناسی معاصر، 7(12)، 43-23. قابل بازیابی از:  10.22084/csr.2018.12150.1286
زنگنه، محمد(1383). بررسی عوامل خانوادگی و اجتماعی مؤثر بر رفتار بزهکارانه دانش آموزان: مورد استان بوشهر. علوم اجتماعی، 11(25)، 135-105. قابل بازیابی از: http://qjss.atu.ac.ir/article_5259.html
سراج‌زاده، سید حسین؛ پویافر، محمدرضا(1387). دین و نظم اجتماعی: بررسی رابطه دینداری با احساس آنومی و کجروی در میان نمونه‌ای از دانشجویان،  فصلنامه مسایل اجتماعی ایران، 16(63)، 105- 70. قابل بازیابی از:  https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=116020
سردارنیا، خلیل اله؛ سالاری شهر بابکی، میرزا مهدی(1398). واکاوی پیشگیری از جرایم در ایران با تمرکز بر نظریه سیستمی در علوم سیاسی. پژوهش حقوق کیفری، 7(27)، 74-43. قابل بازیابی از: 10.22054/jclr.2018.20031.1374
سرگلزایی، محمد رضا؛ بهدانی، فاطمه؛ قربانی، اسماعیل(1380). آیا فعالیت­های مذهبی می­تواند از افسردگی، اضطراب و سوء مصرف مواد در دانشجویان پیشگیری نماید؟. اولین همایش بین‌المللی نقش دین در بهداشت روان. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران، تهران.
سفیری، خدیجه؛ رجبلو، علی؛ قلیزاده، صغری(1397). رابطه بین دینداری و احساس امنیت اجتماعی در شبکه­های اجتماعی مجازی(مورد مطالعه: دانشجویان دختر دانشگاههای شهید بهشتی و الزهرا(س)، فصلنامه مطالعات پلیس زن، 1(28)، 21-5. قابل بازیابی از:  http://ps.jrl.police.ir/article_18884.html
سلطانی، اکبر(1394). رابطه سلامت روانی با رضایت شغلی و تعهد سازمانی در کارمندان دانشگاه قم. پایان‌نامه کارشناسی­ارشد علومتربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ساوه. 
سلطانی­نژاد، عبدالله(1392). بررسی رابطه­ جهت­گیری مذهبی با رفتارهای خودکشی­گرایانة سربازان. مجموعه مقالات ارایه شده در سمینار سبک زندگی با محوریت سلامت. سازمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بیرجند.
شاطریان، محسن؛ حسینی‌زاده ارانی، سید سعید؛ سخایی، ایوب؛ حسینی، محمدرضا(1395). نهاد دین و امنیت اجتماعی؛ بررسی و سنجش ارتباط میان میزان دینداری و احساس امنیت اجتماعی در میان ساکنین مناطق حاشیه‌ای شهرستان کاشان، فصلنامه جامعه­شناسی نهادهای اجتماعی، 3(7)، 149-121. قابل بازیابی از:http://ssi.journals.umz.ac.ir/article_1395.html
شفایی­مقدم، الهام؛ نیازی، محسن(1394). تبیین عوامل مؤثر بر کج‌رفتاری موتورسواران بر مبنای رویکرد انحراف رفتاری مطالعه موردی موتورسواران شهرستان کاشان در سال ۱۳۹۳. مطالعات پژوهشی راهور. 4(13)، 28-9. قابل بازیابی از:  http://talar.jrl.police.ir/article_11605.html
شمس، احمد(1393). بررسی بنیادین انحراف‎های اجتماعی با تاکید بر نظریه تعامل گرا. مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 7(1)، 56-37. قابل بازیابی از:  http://jisds.srbiau.ac.ir/article_7468.html
شمس، سیمین؛ عموزاده، معصومه؛ زینی­وند مقدم، حجت؛ غلامی، بهمن(1392). بررسی عوامل موثر بر گرایش به کجروی فرهنگی در دانشجویان دختر و پسر. زن و جامعه، 4(1)، 122-101.  قابل بازیابی از:      https://csr.basu.ac.ir/m/article_2401.html
شهابی، سیامک(1385). تحلیل عوامل موثر بر ارزش های خانوادگی جوانان روستایی: استان اصفهان، روستا و توسعه، 9(3)، 199-171. قابل بازیابی از: https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=68255
صالحی، لیلی؛ سلیمانی‌زاده، لاله؛ باقری یزدی، سید عباس، عباس‌زاده، عباس(1386). رابطه بین اعتقاد‎های مذهبی و منبع کنترل سلامت روان در دانشجویان. مجله دانشگاه علوم پزشکی قزوین، 11(1)، 55- 50. قابل بازیابی از: http://journal.qums.ac.ir/article-1-118-fa.html
صانعی، مهدی،(1387). بهداشت روان در اسلام. قم: بوستان کتاب.
طالبان، محمدرضا؛ پیکانی، تکتم(1391). آزمون فازی ارتباط علی دینداری با کجروی: شرط لازم یا شرط کافی. مسایل اجتماعی ایران، 3(2)، 152-119. قابل بازیابی از:  https://jspi.khu.ac.ir/article-1-282-fa.html  
عباسی، الهام؛ آقاجانی مرسا، حسین؛ کلدی، علیرضا(1398). فرا ترکیب مطالعات کج­رفتاری­های اجتماعی زنان: با تاکید بر نقش نیروی انتظامی. فصلنامه پژوهش‌های دانش انتظامی، 21(3)، 143-111.  قابل بازیابی از:  https://www.magiran.com/paper/2084515
عسگری، مهراتا؛ حیدری، علیرضا؛ عسگری، پرویز(1394). رابطه هوش معنوی و جهت گیری مذهبی با بهزیستی روانشناختی و اضطراب وجودی در دانشجویان، فصلنامه پژوهش در نظام آموزشی، 9(31)، 190-163. قابل بازیابی از:  http://www.jiera.ir/article_49449.html
عطازاده، سعید(1397). عوامل بزهکاری زنان؛ اصلاح و بازپروری آنان، فصلنامه مطالعات پلیس­زن، 13(30)، 96-78. قابل بازیابی از: http://ps.jrl.police.ir/article_91313_119420e56d366ba90fda47b87d18402c.pdf
علوی، سیدسلمان؛ ثابت‌قدم، مرتضی؛ امانت، سیامک؛ نورایی، زهره؛ حسینی، اعظم(1387). نقش مذهب در کاهش پرخاشگری. روان‌شناسی و دین، 1(4)، 128-117. قابل بازیابی از: https://www.magiran.com/paper/631080   
على بن الحسین، امام سجاد علیه السلام،(1376ش). الصحیفة السجادیة، قم: نشر الهادى.
فقیهی، علی­­نقی، ضمیری، محمدرضا؛ عبدی­زرین، سهراب(1393). نقش دینداری در افزایش امنیت اجتماعی(مورد کاوی: دانشجویان دانشگاه قم). فصلنامه دانش انتظامی قم، 1(2)، 42-23. قابل بازیابی از: http://qom.jrl.police.ir/article_17071_89fa086a4674cc0ea6370f18384c18a7.pdf
فقیهی، علی­نقی(1384). بهداشت و سلامت روان در آینه  علم و دین. قم: حیات سبز                          .
کفاشی، مجید(1394). مدل معادلات ساختاری رابطه مولفه‎های دینداری با مولفه‎های سلامت اجتماعی دانشجویان. فصلنامه راهبرد اجتماعی­فرهنگی، 4(14)، 233-213. قابل بازیابی از:  http://ensani.ir/fa/article/348484
کاپلان،‌‎هارولد؛ ‌سادوک، بنیامین(1390). ‌خلاصه روانپزشکی. (حسن رفیعی و ‌فرزین ‌رضاعی، مترجمان)/ تهران: ‌نشر ارجمند.
کاظمی، مجید؛ کریمی، سیما؛ انصاری، علی؛ نگاهبان، طیبه؛ حسینی، سید جبیب­الله؛ وزیری نژاد، رضا(1385). تأثیر روزه رمضان بر بهداشت روان و افسردگی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی سیرجان در سال 1383. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، 5(2) ، 122-117. قابل بازیابی از:       http://journal.rums.ac.ir/article-1-164-fa.html
کلمنتس، کوین(1384). به سوی یک جامعه امن. (محمدعلی قاسمی،مترجم). تهران: انتشارات مطالعات راهبردی.
گلچین، مسعود(1385). انحراف اجتماعی جوانان در آیینه پژوهش‌ها(نمونه ای از کاربرد فن تحلیل ثانوی). نامه علوم اجتماعی. 7(28)، 156-124. قابل بازیابی از: http://ensani.ir/fa/article/88948 
گوردون، مارشال(1388). فرهنگ جامعه‌شناسی آکسفورد. (حمیرا مشیرزاده، مترجم). تهران: نشر میزان.
گیدنز، آنتونی(1393). جامعه‌شناسی. (منوچهر صبوری، مترجم). تهران: نشر نی.
مجلسی، محمدباقر(1403)،. بحارالأنوار، بیروت: دار احیاء للتراث العربی                       .
محمدی، شهناز؛ جعفری، سیدحسن؛ محمدی، مهناز؛ رضایی، کاوه(1391). بررسی رابطة عمل به باورهای مذهبی با میزان گرایش به اعتیاد. فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 2(4)، 444-425. قابل بازیابی از: http://ciu.nahad.ir/article_219.html
مروتی شریف­آباد، محمدعلی؛ غفرانی­پور، فضل­الله؛ حیدرنیا، علیرضا؛ بابایی روچی، غلامرضا(1383). حمایت مذهبی درک شده از رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت و وضعیت انجام این رفتارها در سالمندان 65 ساله و بیشتر شهر یزد. مجله دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی صدوقی یزد. 12(1)، 29-23. قابل بازیابی از:  https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=14625
مطهری، مرتضی(1394)، مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی: انسان و ایمان (جلد اول). تهران: صدرا.
مظفری، فاطمه؛ حجازی، مسعود(1398). نقش بهزیستی معنوی و بهزیستی روانی در پیش‌بینی رفتارهای پرخطر جوانان زندانی شهر زنجان. مجله پژوهش در دین و سلامت، 5(3)، 44-32. قابل بازیابی از: http://journals.sbmu.ac.ir/jrrh/article/view/19791
معین، محمد(1391). فرهنگ فارسى. تهران: انتشارات امیرکبیر. 
مفید، محمد بن محمد(1413ق)، الإختصاص‏، قم: الموتمر العالمى لالفیة الشیخ المفید.
موسوی، رقیه(1391). بررسی الگوی رابطه سلامت روان و دینداری در دانشجویان شاهد و غیرشاهد. دانشور رفتار، 19(7)، 76-65. قابل بازیابی از:  http://cpap.shahed.ac.ir/article-1-803-fa.html
موسوی، رقیه؛ اکبری زردخانه، سعید(1389). الگوی رابطه دینداری و سلامت روان دانشجویان: تفاوت‌های جنسیتی. فرهنگ مشاوره و روان­درمانی، 1(2)، 170-151. قابل بازیابی از: http://qccpc.atu.ac.ir/article_5877.html                                    
نجفی ابرند­آبادی، علی­حسین؛ گلدوزیان، حسین(1397). جرم­شناسی پست­مدرن و رویکرد آن به جرم و علت­شناسی جنایی. پژوهش حقوق کیفری، 6(23)، 46-9. قابل بازیابی از: http://journals.atu.ac.ir/article_8938.html       
نوید‌نیا، منیژه(1385). گفتمانی پیرامون امنیت اجتماعی. مطالعات امنیت اجتماعی. 2(5)، 73-53. قابل بازیابی از: http://quarterly.risstudies.org/article_978_f47925c4fcb5c615b33296f153b83e52.pdf
واحدی، شهرام؛ احمدیان، ریحانه(1393). رابطه سبک‎های هویت مذهبی، ابعاد دینداری با بهزیستی روانشناختی دانشجویان. روانشناسی و دین، 7(4)، 107-91. قابل بازیابی از: http://ensani.ir/fa/article/342817
وفایی بوربو، صدیقه(1378). نقش جهت گیری دینی و مقابله‎های مذهبی شغلی دبیران زن شهرستان همدان. (پایان نامه کارشناسی ارشد)، رشته تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش. دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
هاشمیان فر، سید علی؛ دهقانی، حمید؛ اکبرزاده، فاطمه(1392). تاثیر دینداری و رسانه‎های جمعی بر احساس امنیت اجتماعی دانشجویان. پژوهش‎های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، 2(1)، 72-53. قابل بازیابی از: http://ssoss.ui.ac.ir/article_17085.html
 
Baier, C. & Wright, B.(2001). If you love me, keep my commandments: A meta-analysis of the effect of religion on crime. Journal of Research in Crime and Delinquency, 38, 3-21. Avialable at: 10.1177/0022427801038001001
Beit-Hallahmai, B.(2015). Psychological Perspective on Religion and Religiosity, First published, ISBN 9780415682879. Avialable at: www.Routledge.com
Berggren. N., & Bjørnskov . C .(2011). Is the importance of religion in daily life related to social trust? :Cross-country and cross-state comparisons". Journal of Economic Behavior & Organization. 80, 459–480. Avialable at:   https://ideas.repec.org/p/hhs/ratioi/0142.html  
Biglan, A., Metzler, C. W., Wirt, R., Ary, D., & Noell, J.(1990). Social and behavioral factors associated with high-risk sexual behavior among adolescents. Journal of Behavioral Medicine, 13(3), 245-261. Avialable at: https://link.springer.com/article/10.1007/BF00846833
Galanter, M., Larson, D. B., & Rubenstone. T.(2000). Christian Psychiatry: The Impact of Evangelical Belief on Clinical Practice; American Journal of Psychiatry, 148, 90-95. Avialable at:  10.1176/ajp.148.1.90  
Gonzales, N. A., Cauce, A. M., & Mason, C. A.(2008). Inter observer agreement in the assessment of parental behavior and parent adolescent conflict: African American mothers, daughters, and independent observers. Child Development, 67(4), 1483–1498. Avialable at:           https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8890496/
Graham, J. & Haidt, J.(2010). Beyond Beliefs: Religions Bind Individuals into Moral Communities. Personality and Social Psychology Review, 14, 140-150. Avialable at:  10.1177/1088868309353415
Holup, N.(2011). Analysis of Religious Practices within Florida Prisons, Senior Seminar in the Interdisciplinary Social Sciences, ISS4935. April 15, 2011. Avialable at: https://www.georeentry.com/services/in-prison/  
Iness, M.(2003). Understanding Social Control: Crime and Social Order in Late Modernity(Crime & Justice), 1st Edition,  Open University Press. Avialable at: https://www.amazon.com/dp/0335209408
Kimberly L. H., Slater, M. D., & Oetting E. R.(2005). Alcohol Use in Early Adolescence: The Effect of Changes Risk Taking, Perceived Harm and Friends' Alcohol Use, Journal of Studies on Alcohol, 66(2), 275-293. Avialable at: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15957679/
Montgomery, M. J., & Turner, R. G. T.(2013). Gender, Religion, and Prison Adjustment Offenders, International Journal of Arts and Commerce, 2, 4, 149-157. Avialable at: https://www.ijac.org.uk/images/frontImages/gallery/Vol._2_No._4_April_2013/12.pdf
Prinstein, M. J., Boergers, J., Spirito, A.(2000). Peer Functioning, Family Dysfunction, and Psychological Symptoms in a Risk Factor Model for Adolescent Inpatients’ Suicidal Ideation Severity. Journal of Clinical Child Psychology, 29(3), 392–405. Avialable at:  http://agencylab.ku.ede  
Votta, E., & Manion.(2004). Suicide, high-risk behaviors, and coping style in homeless adolescent males' adjustment. Journal of Adolescent Health, 34, 237-243. Avialable at:  https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14967348/
Yesseldky, R. Matheson, K. & Anisman, H.(2010). Religiosity as Identity: Toward an Understanding of Religion From a Social Identity Perspective. Personality and Social Psychology Review, 14, 60–71. Avialable at: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20089847/