بررسی و تحلیل رویکردهای روانشناختی اثبات گرایانه به حیا، عفاف و حجاب زنان بر اساس آموزه های قرآن کریم و روایات

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

چکیده

زمینه و هدف: در طول تاریخ در مواجهه با حیا، عفاف و پوشش زنان، برخی به اثبات و تأکید آن پرداخته‌ و عده‌ای به‌ویژه پس از طرح ضرورت تدوین اخلاق نوینِ جنسی، به انکارِ حجاب، گرائیده‌اند و هریک، رویکردهای گوناگونی را، در پیش گرفته‌اند؛ رویکرد روانشناختیِ اثبات‌گرایانه به عفاف و حجاب زنان نیز، تبیین و استدلال‌های گوناگونی را پیشِ رو نهاده است. هدف این پژوهه، بررسی آن بر اساس آموزه‌های قرآن و روایات، است.
روش: مقاله پیش رو، به شیوه توصیفی – تحلیلی و به‌صورت مقایسه‌ای، ضمن اشاره به استدلال‌های اثباتی روانشناسانه، آن‌ها را مورد بررسی تطبیقی با آموزه‌های قرآن و روایات قرار داده‌‌است.
یافته‌ها و نتایج: یافته‌های این پژوهش، نشان می‌دهد که اثبات‌گرایان برای اثبات دیدگاه خود، در مورد گرایش روانی زنان به‌عفاف و حجاب، به 1.غریزه بیولوژیک جنس مونث، 2. ساختار بیولوژیکی زنان، 3.گرایش فطری زنان، 4.تدبیر ویژه زنان برای افزایش جذابیت، 5. نیاز به‌امنیت، 6.تمایل عالی انسان به معنویت، 7.عزت انسانی، 8.تمایل انسان به جامعه‌پذیری استناد جسته و9. جلوه‌نمایی و توجه‌خواهی جنسی را، نشانگان اختلال شخصیتی و رفتاری، شناسانده‌اند که موارد هشت‌گانه نخستین، با آموزه‌های قرآنی و روایات، همسوئی و در پاره‌ای، به‌صراحت، تطبیق دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. ابن شعبه‌حرانی، حسن بن محمد(1404). تحف العقول. قم: جامعه‌مدرسین.
  2. ابن مسکویه، محمد بن یعقوب(بی‌تا). تهذیب‎الاخلاق و تطهیر الاعراق. بی‌جا: مکتبه‌الثقافه‌الدینیه.
  3. ابن منظور، محمد بن مکرم(1414). لسان العرب. بیروت: دارالفکر.
  4. ابوالاعلی مودودی(بی تا). الحجاب(چاپ اول). بی‌جا: دارالفکر.
  5. اشنایدر، براون(1370). پوشاک اقوام مختلف. (کیوان شکوهی، مترجم). بی‌جا: انتشارات کارگاه‌ هنر.
  6. بخاری، محمد بن اسماعیل(1391). صحیح بخاری. (عبدالعلی نور احراری، مترجم). بی جا: شیخ الاسلام احمد جام.
  7. بریزندین، لوآن(1391). مغز زنانه. (محسن دهقانی و سهیلا پیمانی، مترجمان). تهران: انتشارات ارشد.
  8. جوادی آملی، عبداله(1393). زن در آیینه‌جلال و جمال الهی. قم: مرکز نشر بین الملی إسراء.
  9. جوهری، اسماعیل بن حماد(1404). الصحاح، تاج اللغه و صحاح العربیه. بیروت: دارالعلم للملایین.
  10. چراغی کوتیانی، اسماعیل(1393). خانواده، اسلام و فمنیسم. قم: موسسه‌آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  11. حسام الدین هندی، متقی(بی‌تا). کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال. بیروت: دارالکتب العلمیه.
  12. حسینی زبیدی، محمد مرتضی(1414). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر.
  13. دورانت، ویل(بی‌تا). لذات فلسفه. (عباس زریاب، مترجم). تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
  14. راغب اصفهانی، حسین بن محمد(1412). مفردات الفاظ قرآن کریم. بیروت: دارالقلم.
  15. رجبی، عباس(1383). حیا و خود آرایی؛ نقش آن در سلامت روانی زن. معرفت. (‌87)، 48-56. قابل بازیابی از:

https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/300385/

  1. رودز، استون ای(1392). تفاوت‌های جنسیتی را جدی بگیریم. (معصومه‌محمدی، مترجم). قم: پژوهشگاه‌حوزه‌ و دانشگاه.
  2. روشه، گی(1370). کنش اجتماعی. (هما زنجانی زاده، مترجم). مشهد: انتشارات فردوسی.
  3. ساقیان، محمد؛ اختری، زینب؛ صالحی، مریم؛ صحرایی، هدایت؛ بوربور، زهرا(1396). ابعاد نوروبیولوژیک عفاف و حجاب. مطالعات اجتماعی زنان و خانواده. 4(6)، 77-96. قابل بازیابی از:  https://www.magiran.com/paper/1970310
  4. سیف، علی اکبر(1375). روان شناسی پرورشی. تهران: آگاه.
  5. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر(1404). الدرالمنثور فی التفسیر بالاماثور. قم: کتابخانه‌آیه‌الله مرعشی نجفی
  6. شاملو، سعید(1388). مکتب‌ها و نظریه‌ها در روان شناسی شخصیت. تهران: رشد.
  7. شولتز، دوان؛ شولتز، سیدنی الن(1391). نظریه‌های شخصیت. (یحیی سید محمدی، مترجم). بی‌جا: نشر ویرایش.
  8. شینودا، بولن(1394). انواع مردان. (فرشید قهرمانی، مترجم). تهران: بنیاد فرهنگ زندگی(چاپ هفتم)
  9. طباطبائی، محمد حسین(1374). المیزان. (محمد باقر موسوی همدانی، مترجم). قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزه‌علمیه قم.
  10. طبرسی، فضل بن حسن(1360). مجمع البیان. (حسین نوری همدانی، محمد مفتح و سید ابراهیم میرباقری، مترجمان). تهران: انتشارات فراهانی.
  11. قنادان، منصور؛ مطیع، ناهید؛ ستوده، هدایت اله(1388). جامعه شناسی مفاهیم کلیدی. تهران: انتشارات آوای نور.
  12. کارلسون، کارن جی؛ زیپورین، ترا؛ ایزنستات، استفانی(1382). بهداشت روانی زنان. (خدیجه ابوالمعالی،‌هائیده‌صابری، ژینوس لطیفی و مهدی محی الدین بناب، مترجمان). تهران: ساوالان(چاپ دوم)
  13. کارن، هورنای(1387). روان شناسی زن. (محمد حسین سروری، مترجم). تهران: دانژه(چاپ دوم).
  14. کریمی، یوسف(1387). روان شناسی اجتماعی. تهران: ارسباران.
  15. کی نیا، مهدی(بی‌تا). مبانی جرم شناسی. ج2، بی‌جا: بی‌نا.
  16. کلینى، محمد بن یعقوب‏(1407). الکافی. (على اکبر غفاری و محمد آخوندى، مصححان). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  17. مجلسی، محمد باقر(1364). بحارالانوار. ابوالحسن موسوی همدانی، جلد 67و68، تهران: کتابخانه‌مسجد ولی عصر.
  18. محمدی آشنانی، علی(1372). فلسفه‌حجاب. قم: انتشارات قلم
  19. محمدی آشنانی، علی(1378). حجاب در ادیان الهی. قم: یاقوت.
  20. مختاریان پور، مجید؛ گنجعلی، اسد اله(1390). نهادی سازی عفاف و حجاب در جامعه؛ رویکردی فرایندی. تحقیقات فرهنگی ایران. 4(3)، 117-151. قابل بازیابی از:

https://www.magiran.com/paper/951937

  1. مصطفوی، حسن(1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  2. مطهری، مرتضی(1392). آشنایی با قرآن. ج 4، برنامه نرم افزاری نور مطهر.
  3. مطهری، مرتضی(1392). مسئله‌حجاب. برنامه‌نرم افزاری نور مطهر.
  4. مطهری، مرتضی(1392). نسبیت اخلاقی. برنامه نرم افزاری نور مطهر.
  5. معین، خدیجه(1386). روانشناسی پوشش و مصونیت از منظر قرآن کریم. فصلنامه قرآنی کوثر. (25)، 111-123. قابل بازیابی از:

https://www.noormags.ir/view/fa/magazine/21/%d9%82%d8%b1%d8%a2%d9%86%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%ab%d8%b1 .

  1. منتسکیو، شارل دو(بی‌تا). روح القوانین.( علی اکبر مهتدی، مترجم). تهران: امیرکبیر.
  2. میل، جان استوارت(1385). رساله‌آزادی. (محمد جواد شیخ الاسلامی، مترجم). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  3. نراقی، مولی مهدی(1377). اخلاق اسلامی. (سید جلال الدین مجتبوی، مترجم). تهران: حکمت.
  4. نقدی، محمد(1309). الحجاب و السفور. بغداد: مطبعه‌آداب.
  5. نورمحمدی، غلام‌رضا(1386). انسان و زیست اجتماعی او با نگاهی به‌آموزه‌های دینی. نشریه طوبی،1386(‌24)، 120، قابل بازیابی از:

https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/4986/43258

  1. نیم کوف، مایر فرانسیس؛ آگ برن، ویلیام فیلدینگ (1356). زمینه‌جامعه‌شناسی. (امیر حسین آریانپور، مترجم). بی‌جا: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
  2. هورنای، کارن(1389). عصبیت و رشد آدمی. (محمد جعفر مصفا، مترجم ). تهران: بهجت.
  3. هورنای، کارن(1397). روانشناسی زنان. (سهیل سمی، مترجم). تهران: ققنوس.
  4. یاسینی، سیده‌راضیه(1394). پوشش و منش زنان در نقاشی و ادبیات ایران، تهران: پژوهشگاه‌فرهنگ، هنر و ارتباطات.
  5. Cabib, S., & Puglisi-Allegra, S. (1994). Opposite responses of mesolimbic dopamine system to controllable and uncontrollable aversive experiences. Journal of Neuroscience, 14(5), 3333-3340. Available at: https://www.jneurosci.org/content/14/5/3333
  6. De Kloet, E. R., Joëls, M., & Holsboer, F. (2005). Stress and the brain: from adaptation to disease. Nature reviews neuroscience, 6(6), 463-475.‏ . Available at:

https://www.nature.com/articles/nrn1683

  1. Hamann, S. (2005). Sex Differenes in the Responses of the Human Amygdala. Neuroscientis. 11(4), 288-293. Available at: https://scholar.google.com/citations?user=U9BoB7EAAAAJ&hl=fa&oi=sra
  2. Imperato, A., Cabib, S., & Puglisi-Allegra, S. (1993). Repeated stressful experiences differently affect the time-dependent responses of the mesolimbic dopamine system to the stressor. Brain research, 601(1-2), 333-336. Available at:

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0006899393917328

  1. Joëls, M., Pu, Z., Wiegert, O., Oitzl, M. S., & Krugers, H. J. (2006). Learning under stress: how does it work?. Trends in cognitive sciences, 10(4), 152-158.‏ Available at:

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1364661306000453

  1. McEwen, B. S. (1998). Protective and damaging effects of stress mediators. New England journal of medicine, 338(3), 171-179.‏ Available at: https://www.researchgate.net/publication/13801246
  2. McEwen, B. S. (1998). Protective and damaging effects of stress mediators. New England journal of medicine, 338(3), 171-179.‏ Available at:

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0149763405800788

  1. Symons, D. (1979). The evolution of human sexuality. Oxford, UK: Oxford University Press.